Ένα κράτος εχθρός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Αν για κάτι  δεν φημίζεται  το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας είναι η προάσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών. Ενδεικτικά, η χώρα, σύμφωνα  με την παγκόσμια έκθεση χάσματος φύλου, κατέλαβε το 2015  την 134η  θέση στην κατάταξη 145 χωρών με βάση την ισότητα. Προκύπτει επομένως βάσιμα η υπόθεση ότι η επιλογή έγινε με ολότελα εξωδικαιωματικά κριτήρια, δικαιώνοντας την κυνική αντίληψη που θέλει τα πετροδολάρια να μπορούν να αγοράσουν ακόμα και την επίφαση  δικαιωματικότητας. Οι πιέσεις, εξάλλου, από υπερδυνάμεις  φίλια προσκείμενες στη χώρα διαρκούν αρκετά χρόνια.

Η πραγματικότητα που βιώνουν οι γυναίκες -και όχι μόνο- στη Σαουδική Αραβία είναι, ωστόσο, πολύ διαφορετική από αυτήν που θα περίμενε κανείς από μια χώρα-προασπίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ετσι, αν και οι γυναίκες έχουν πρόσβαση στην Εκπαίδευση, αυτή είναι υπό όρους και δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη δυνατότητα εισόδου στην αγορά εργασίας. Η αντίληψη που θέλει τη γυναίκα χρήζουσα ανδρικής προστασίας την ωθεί στην οικογενειακή ζωή. Και εκεί, ωστόσο, δεν λείπουν τα προβλήματα. Ο σκληρός ουαχαμπισμός που κυριαρχεί όχι μόνο επιτρέπει αλλά και ωθεί στη γυναικεία κακοποίηση για κάθε ασήμαντη αφορμή. Σε ζητήματα, δε, όπως η μοιχεία, ο δημόσιος εξευτελισμός της γυναίκας είναι στην ημερήσια διάταξη. Το κλίμα που κυριαρχεί από τις πάμπολλες τηλεοπτικές εκπομπές, όπου τηλε-ιεροκήρυκες κηρύσσουν τη σωματική κακοποίηση, είναι ότι η γυναίκα είναι ένα κατώτερο ον. Με την απαγόρευση όχι μόνο της διάθεσης αλλά και της απλής δείξης του σώματός τους οι γυναίκες περιορίζονται στο να αποτελούν τις οικιακές ατραξιόν των συζύγων τους, μένοντας στο έλεός τους για την άσκηση σωματικής βίας. Παρότι υπάρχουν καμπάνιες που ωθούν τις γυναίκες να καταγγέλλουν τέτοια περιστατικά, αυτές είναι περισσότερο για τα μάτια του κόσμου, όταν η ίδια η θεσμική διαμόρφωση του κράτους ωθεί προς την παραβίαση κάθε στοιχειώδους δικαιώματος.

Το πρόβλημα, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στις γυναίκες. Η κυριαρχία της σαρίας ως πηγής  της δικαστικής εξουσίας δεν αναγνωρίζει στους δράστες των εγκλημάτων στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως έχουν κωδικοποιηθεί μέσα από έντονους κοινωνικούς αγώνες στη Δύση. Η θανατική ποινή όχι μόνο είναι εν ισχύι, αλλά τελείται και με θεαματικό τρόπο δημόσια, προς παραδειγματισμό αλλά και τέρψη ενός πλήθους που ανά πάσα στιγμή μπορεί να βρεθεί στην ίδια θέση. Ταυτόχρονα, η σαρία δεν προβλέπει διάκριση παιδιού και ενήλικα σε σχέση με τον νόμο: τα παιδιά δικάζονται και τιμωρούνται ως ενήλικες, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Η διαδικασία της δίκης δεν αφήνει εχέγγυα μιας δίκαιης διαδικασίας, ενώ μεταξύ της σύλληψης και της εκδίκασης μεσολαβούν συχνά κακοποιητική συμπεριφορά και βασανιστήρια. Η ειδική αστυνομία δύναται ανά πάσα στιγμή να προβεί σε συλλήψεις, ενώ προειδοποιητικές πινακίδες με βαρύγδουπους τίτλους, όπως «Η κατοχή ναρκωτικών τιμωρείται με θάνατο», προετοιμάζει ακόμα και τον πλέον αμαθή τουρίστα για το τι συμβαίνει στη χώρα.

Προβληματικά είναι επίσης και τα εργασιακά δικαιώματα. Πλήθος μεταναστών που εργάζονται στη Σαουδική Αραβία, ειδικά όσοι από αυτούς απασχολούνται ως ανειδίκευτοι εργάτες ή ως εργάτριες υπηρεσίας σε οικίες, αντιμετωπίζονται ως επί το πλείστον σαν δούλοι. Συχνά τους αποσπώνται τα διαβατήρια, ούτως ώστε χωρίς χαρτιά πια να αποτελούν αντικείμενα προς εκμετάλλευση των εργοδοτών τους. Κυριολεκτικά δίχως ύπαρξη απομυζώνται έτσι έως τελικής κατάπτωσης στα εργασιακά κάτεργα. Στις εργάτριες υπηρεσιών στις σκληρές συνθήκες εργασίας 15 ωρών την ημέρα έρχεται να προστεθεί και η σεξουαλική παρενόχληση, που αντιμετωπίζεται σαν δικαίωμα του πατριάρχη της οικογένειας.

Καθόλου καλύτερη δεν είναι η κατάσταση στον χώρο της έκφρασης, όπου η ελευθερία είναι περιορισμένη. Δεν υπάρχουν εργατικά συνδικάτα, ούτε πολιτικές οργανώσεις και απαγορεύεται διά νόμου η σύστασή τους. Η ενημέρωση είναι πλήρως ελεγχόμενη από το κράτος, παρά την πληθώρα των καναλιών – ένα ιδιότυπο σύστημα πολλαπλής μονοφωνίας. Παρόμοια προσπάθεια ελέγχου γίνεται και στα νέα μέσα. Ελεγχος στην πρόσβαση στο ίντερνετ αλλά και στο περιεχόμενο της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας είναι στην ημερήσια διάταξη.

Τα πολιτικά δικαιώματα, τέλος, περιορίζονται στο δικαίωμα συμμετοχής σε μια περιορισμένη εκλογική διαδικασία που οδηγεί στην εκλογή μέρους μόνο τοπικών συμβουλίων διοίκησης. Η βαριά κληρονομική διαδοχή όχι μόνο δεν περιορίζεται στο αξίωμα του βασιλιά, αλλά ακολουθεί και τα χαμηλότερα αξιώματα, σε μια δυναστεία με πολυάριθμα συγγενικά μέλη.

Δεδομένων τούτων, δεν δυσκολεύεται κανείς να συμπεράνει ότι η Σαουδική Αραβία αποτελεί μια πραγματωμένη αυταρχική δυστοπία, όπου πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα καταπατώνται μέσα σε ένα περιβάλλον απόλυτης πειθάρχησης και καταστολής.

Πριν από λίγους μήνες η Σαουδική Αραβία εξελέγη μέλος της Επιτροπής για τα Δικαιώματα των Γυναικών του ΟΗΕ για την περίοδο 2018-2022. Στη μυστική ψηφοφορία που έγινε 47 από τα 54 μέλη του Συμβουλίου ψήφισαν υπέρ της συμμετοχής της Σαουδικής Αραβίας στην 45μελή επιτροπή. κοινώς, εξελέγη σχεδόν ομόφωνα. Το γεγονός δικαίως προκάλεσε την έκπληξη της παγκόσμιας δημοσιότητας και την καταδίκη πάμπολλων ακτιβιστικών και δικαιωματικών ομάδων