Η HEROMACT και η αναζήτηση του Ρομά επιστήμονα

Τέτοιες ουσιοκρατικές θεωρήσεις δίνουν  τον τόνο στη συζήτηση για τους Ρομά όποτε αυτή ανοίγει  στον δημόσιο διάλογο. Ακόμα και θεωρήσεις  που στέκονται φίλια προς τις κοινωνικές ομάδες των Ρομά δεν ξεφεύγουν  πολλές φορές από το στερεότυπο του αδύναμου και άμαθου Ρομά, που επιζητεί τη φροντίδα και την προσοχή μας. Αυτός ο πατερναλισμός υιοθετεί, τηρουμένων  των αναλογιών, τη στάση ενός ιεραποστόλου απέναντι  σε μια πολιτεία βαρβάρων που έρχεται να εκπολιτίσει.

Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο πολύπλοκη από τα στερεότυπα. Αξίζει να σταθούμε σε μια πρόσφατη προσπάθεια που συνίσταται ακριβώς στην ανάδειξη ως ρήξη. Αυτό συνεπάγεται πως ο ενταγμένος  Ρομά αποκρύβει συνήθως τη Ρομά καταγωγή του, έτσι ώστε η επίτευξη μιας Ρομά αυτοσυνειδησίας να αναδεικνύεται σε πρωταρχική επιδίωξη. Ενα τρόπον τινά «βγάλσιμο από την ντουλάπα», για να καταδειχθεί η αντικειμενική δυνατότητα της επιστημονικής καριέρας σε Ρομά περιβάλλον. Κι εδώ φυσικά τα στερεότυπα παίζουν τον επικίνδυνο ρόλο τους, καθώς δεν είναι λίγοι αυτοί που θα φοβηθούν ότι, αν η Ρομά καταγωγή τους αποκαλυφθεί, θα γίνουν αντικείμενο διακρίσεων.

Ο ήπιος  ακτιβισμός της HEROMACT αφορά και την οικονομική ενίσχυση του στόχου της ένταξης των Ρομά στις δομές του κράτους μέσα από την άντληση πόρων διά των ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις των προγραμμάτων ΕΣΠΑ, για να δοθεί ένα πακέτο σε μια περιφέρεια, το 20% πρέπει να αναφέρεται στον θεματικό στόχο 9, που αφορά την καταπολέμηση  της κοινωνικής ανισότητας, εκ του οποίου το 1/4 έως και 1/3 πρέπει  να αφορά Ρομά. Επομένως, το 5% του συνολικού προϋπολογισμού κάθε περιφέρειας  πρέπει να αφορά δράσεις για τους Ρομά. Το ζήτημα είναι να διασφαλιστεί πως αυτή η δέσμευση θα τηρηθεί. Ο στόχος της HEROMACT είναι γίνουν  ενσωματωτικές δράσεις σε βασικούς τομείς, όπως η εκπαίδευση, η απασχόληση, η οικιστική πολιτική και η διαδημοτική  οργάνωση. Αυτοί, εξάλλου, οι βασικοί πυλώνες είναι που συγκρατούν και το σύστημα της φαβελοποίησης ενεργό, υψώνοντας το τείχος των προκαταλήψεων που θέλει τον Ρομά αμόρφωτο, ασχολούμενο με παράνομες  δραστηριότητες, διαμένοντα σε τσαντίρια και μη έχοντας καν την ελληνική ιθαγένεια.

Η διάτρηση της στερεοτυπικής  λογικής που επιχειρείται έτσι σκοπεύει στην αποδόμηση  της εικόνας του Ρομά ως «αποκείμενου», ως ενός αόρατου πλάσματος που δεν ανέρχεται καν στην τάξη του ανθρώπινου.  Η παρουσία στη δημοσιότητα ενός Ρομά επιστήμονα, εργαζόμενου, κατοίκου μιας μοντέρνας κατοικίας και πολίτη ενεργού της χώρας, πολύ περισσότερο από το να ενσωματώνει,  κανονικοποιεί την ύπαρξη του άλλου ως δυνατή. Στη δε ελληνική κοινωνία, όπου οι πανεπιστημιακές σπουδές έφεραν πάντα ένα θεϊκό ιδεολογικό βάρος, ως περίπου  αυταξία, η έμφαση της HEROMACT στην αναζήτηση πρώτα του επιστήμονα έχει το προσόν και της σημαντικής ιδεολογικής  παρέμβασης, πλάι στο ανάλογο φυσικά έργο που παράγουν  παρόμοιες ομάδες. Οταν η μεσαία τάξη αποτελεί τον κεντρικό χώρο γύρω από τον οποίο προτυποποιείται αυτό που ορίζεται ως κοινή, μέση ζωή, η κατάδειξη του ότι και «ο άλλος» μπορεί να φτάσει εκεί είναι το πρώτο μεγάλο βήμα για την αναγνώριση.

 

Η κοινή πρόσληψη της κοινωνικής εικόνας του μέσου Ρομά κυριαρχείται από πλήθος στερεοτύπων, που κατασκευάζουν συνολικά την εικόνα του ως ενιαία, στατική και στεγανοποιημένη. Ο διαφορετικός τρόπος οργάνωσης της εσωομάδας των Ρομά ερμηνεύεται με όρους πολιτισμικού δυϊσμού ως επιλογή ενός παρωχημένου τρόπου ζωής, που αρνείται τη διαφοροποίηση που επιφέρει ο εκσυγχρονισμός του κοινωνικού σχηματισμού. Στον πυρήνα αυτών των θεωρήσεων βρίσκεται κυρίως η σχέση των Ρομά με την εκπαίδευση. Η φυγή των παιδιών Ρομά από το σχολείο ερμηνεύεται ως καταστατική άρνηση της Παιδείας ως μέσου κοινωνικής ενσωμάτωσης, άρα και ως άρνηση της κοινωνίας, που οδηγεί ευθέως στην ανομία