Με εθνικό μότο το «Παραμονή και επέκταση», το «Ισλαμικό Κράτος» συνοψίζει σε αυτές τις δύο λέξεις ένα βασικό γνώρισμα κάθε οργάνωσης που στοχεύει στην επιβίωση σε βάθος χρόνου: τη δημιουργία μιας ενιαίας και οργανωμένης εσωτερικής επικράτειας και την εξαγωγή αυτού του μοντέλου στους άλλους. Πρόκειται για μια γνωστή διεργασία, που συνόδευσε τα νεωτερικά κράτη επί μακρόν στην ιστορική τους πορεία

Μετά από κάθε τρομοκρατική επίθεση  στη Δύση που προέρχεται από κάποιον τζιχαντιστή που έχει ορκιστεί πίστη στο «Ισλαμικό Κράτος», ο δημόσιος λόγος κατακλύζεται από ένα ισχυρό αίσθημα αγανάκτησης, το οποίο, αν και εκκινεί από μια λογικά ανεπτυγμένη θυμική βάση, οδηγεί εύκολα σε επικίνδυνες απλοποιήσεις. Θεωρώντας  το «Ισλαμικό Κράτος» ως το απόλυτο κακό, ως μια μεσαιωνική, φασιστική απειλή ή ως την ίδια την παρουσία του Διαβόλου επί της Γης, μπορεί να ανακουφίζουμε διά της οργής τον φόβο των δυτικών  πληθυσμών, διαπράττουμε ωστόσο το λάθος της υποτίμησης μιας οντότητας που δεν είναι απλώς καταστροφική, αλλά -και κυρίως-  ταυτόχρονα παραγωγική.

Παραγωγική υπό την έννοια ότι την ίδια στιγμή που προβαίνει  στις πιο βάναυσες σφαγές, στερούμενη έστω και του βασικότερου ίχνους ανθρωπισμού, προσπαθεί να παραγάγει  μια πραγματική  κρατική δομήτη στιγμή δηλαδή του απόλυτου  ανορθολογισμού δρα και απολύτως  ορθολογικά. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε εδώ για μια μορφή αντιδραστικού μοντερνισμού, κατά το παράδειγμα της ναζιστικής Γερμανίας, όπου η πλέον αντιδραστική και αντικαπιταλιστική ιδεολογία, που διακήρυσσε την επιστροφή στη «Γη και το Αίμα», γιγαντώθηκε ακολουθώντας στο έπακρο το τεχνολογικό  υπόβαθρο αυτής της κοινωνίας που μισούσε.

 

Το μονοπώλιο της βίας

Πράγματι, το «Ισλαμικό Κράτος» από τη στιγμή της μονομερούς  διακήρυξης  της υπόστασής  του ως Χαλιφάτου, στις 29 Ιουνίου του 2014, οργανώνεται εσωτερικά ως κανονικό κράτος – κράτος εν πολέμω και εν δημιουργία, αλλά εντούτοις κράτος. Εκκινώντας  από τα εδάφη  του Ιράκ και της Συρίας που έχει καταλάβει, κατευθύνεται προς την κατεξοχήν νεωτερική κίνηση δημιουργίας ενός κράτους: την απόλυτη ομογενοποίηση. Αυτό γίνεται καταρχάς με τη διεκδίκηση του δικαιώματος του μονοπωλίου της βίας στην επικράτεια. Μικρο-ομάδες και φυλές που διεκδικούν αυτονομία καταπνίγονται βιαίως, ώστε να συνομολογήσουν πως  μόνο το «Ισλαμικό Κράτος» μπορεί να ασκεί στρατιωτικό έλεγχο στις περιοχές που περιλαμβάνονται στις εκτάσεις του. Ταυτόχρονα, η βίαιη και συχνά αποτροπιαστική  εξόντωση πληθυσμών επιδιώκει  την ομογενοποίηση κατά το στοιχείο εκείνο που συνέχει ταυτοτικά τον πληθυσμό  του «Ισλαμικού Κράτους» ως τέτοιο: την αποδοχή του ριζοσπαστικού ισλάμ και της τζιχάντ. Ομογενοποίηση  και ιδεολογική.

Πάνω σε αυτή την καταστατική πρώτη ομογενοποίηση του πληθυσμού αρθρώθηκε η διαφοροποίηση της εσωτερικής λειτουργίας του «Ισλαμικού Κράτους» σε διακριτές σφαίρες, που περιλαμβάνουν την οργάνωση όλης της κοινωνικής και ατομικής ζωής των υποκειμένων που ζουν στην επικράτειά του. Αρχικά, οργανώθηκε ένας διοικητικός και εξουσιαστικός μηχανισμός με δεδομένη ιεραρχία, καταμερισμό ευθυνών  και δικαιοδοσίες. Στην κορυφή  της πυραμίδας  βρίσκεται ο ηγέτης, ο Αμπού Μπακρ Αλ Μπαγκντάντι. Μέχρι τον θάνατό τους στη μάχη, τον Μπαγκντάντι  πλαισίωναν δύο υπαρχηγοί,  οι οποίοι και είχαν υπό την εποπτεία τους τα ιρακινά και τα συριακά εδάφη αντίστοιχα.

Αμέσως χαμηλότερα  στην ιεραρχία βρίσκεται ένα συμβούλιο υπαρχηγών, με αρμοδιότητα  τον γενικό  συντονισμό  των δράσεων του Χαλιφάτου. Στη συνέχεια τοποθετείται ένα «υπουργικό συμβούλιο», με κατανεμημένα χαρτοφυλάκια: οικονομία, διοίκηση, εξωτερικά θέματα, αμυντικά θέματα, θέματα Μέσων κ.λπ. Υπάρχει επίσης ένα σύστημα Δικαιοσύνης, που εξετάζει αν αυτή εφαρμόζεται στη βάση της σαρία, ενώ επιβλέπει και το σύστημα των εκτελέσεων. Ολα αυτά τα ανώτερα στελέχη, σύμφωνα με μελετητές του «Ισλαμικού Κράτους», είναι πεπαιδευμένα και έχουν προϋπηρεσία τα περισσότερα από την περίοδο του σανταμικού Ιράκ. Εχουμε εδώ να κάνουμε με μια ιδιόρρυθμη κατάσταση ενσωμάτωσης κρατικών  στελεχών από μια κατεστραμμένη δύναμη, στη βάση της οικοδόμησης ενός νέου μηχανισμού. Μια «μεταγραφή» στελεχών με πλούσιο βιογραφικό.

Η εξουσία που προτάσσει αυτό το σύστημα διοίκησης ασκείται πάνω σε έναν πληθυσμό που αριθμεί περίπου 8 εκατομμύρια υποτελείς. Αυτοί θα πρέπει να πειθαρχήσουν υπό το κράτος μιας βίας που ασκείται, όπως  και στα υπόλοιπα  κράτη, από μια Αστυνομία και διάφορους  υπομηχανισμούς καταστολής, οι οποίοι περιλαμβάνουν και τα αντίστοιχα παραρτήματα ελέγχου της καθημερινής συμπεριφοράς  κατά το ισλαμιστικό πρότυπο. Ιδιαίτερα αυστηρά είναι αυτά τα τμήματα όσον αφορά την περιβολή και τη στάση των γυναικών.

Ο κατασταλτικός μηχανισμός συμπληρώνεται φυσικά από τον στρατό, χαρακτηριστικό κομμάτι του «Ισλαμικού Κράτους», μιας και αυτό βρίσκεται σε μόνιμα εμπόλεμη κατάσταση. Με έναν αριθμό που κυμαίνεται από μερικές έως αρκετές δεκάδες χιλιάδες, ο στρατός του «Ισλαμικού Κράτους» είναι  κατά βάση μισθοφορικός. Η πληρωμή γίνεται κυρίως σε χρήματα, αλλά και σε είδος, ενώ οι μισθοφόροι προέρχονται  από μια πλειάδα χωρών, πολλών, μεταξύ αυτών, δυτικών. Μάχονται με όπλα που κατά κύριο λόγο προέρχονται από τα αποθέματα του Σαντάμ και τη συριακή αντίσταση.

 

Η φορολόγηση του πληθυσμού

Στην οργάνωση του κράτους  έχει αναπτυχθεί ένα  οικονομικό σύστημα το οποίο, σε αντίθεση  με παρόμοιες προγενέστερες οργανώσεις με παρόμοια κίνητρα, δεν στηρίζεται στην απλή χρηματοδότηση από τα έξω, αλλά έχει αναπτύξει ένα σύστημα αυτοτροφοδότησης. Η βάση αυτού είναι η φορολόγηση του πληθυσμού της επικράτειας, η οποία περιλαμβάνει σχεδόν  κάθε δραστηριότητα, από το εισόδημα και την επιχειρηματική δραστηριότητα  έως και τις αναλήψεις ακόμα. Η θεωρητική βάση της φορολόγησης προέρχεται μεν από μια έννοια  κοντινή στη «δεκάτη» και λογίζεται, στο πλαίσιο του ισλαμισμού, ως φόρος  «ελεημοσύνης», αλλά πρακτικά  λειτουργεί  όπως και σε κάθε άλλο κράτος. Ταυτόχρονα, υπάρχουν δίδακτρα στα σχολεία και αρκετά «δοσίματα», ειδικά δηλαδή «πεσκέσια», σε μαχητές  του «Ισλαμικού Κράτους» κατά τη μετακίνηση εντός της επικράτειας. Ομως, αυτό, περισσότερο από το να αποτελεί μια προνεωτερική επιβίωση, δρα ως ένας δασμός, που επιτρέπει στο κράτος να απορροφά πόρους από γείτονες, οι οποίοι τυχαίνει να περνούν μέσα από μια επικράτεια όχι ακόμη ρητά προσδιορισμένη  με σύνορα. Επιπλέον, το «Ισλαμικό Κράτος» χρησιμοποιεί  μέρος των φόρων για τη δημιουργία υποδομών:

δρόμων, υδραγωγείων και δικτύων τηλεπικοινωνιών. Θα μπορούσε δηλαδή να μιλήσει κανείς και για ανταποδοτικότητα. Τον Νοέμβριο του 2014, σε μια σαφή διακήρυξη της κρατικής του οντότητας, το «Ισλαμικό Κράτος» ανακοίνωσε ότι θα εκδώσει τα πρώτα του νομίσματα, τα οποία θα είναι κέρματα. Μάλιστα, αναφερόταν ότι θα είναι παρόμοια με νομίσματα του 7ου αιώνα μ.Χ. Η εμμονή με το κέρμα εκφράζει την περιφρόνηση του χάρτινου νομίσματος ως ανάξιου. Αν πάντως  σκεφτούμε πως  ο κανόνας  του χρυσού και στη Δύση τερματίστηκε στα μέσα περίπου του 20ού αιώνα, η στάση αυτή παύει να ακούγεται τόσο αναχρονιστική.  Το νόμισμα ξεκίνησε να κόβεται στα τέλη του Αυγούστου του 2015  και ονομάζεται «χρυσό δηνάριο».

Τέλος, βασικό χαρακτηριστικό της οργάνωσης  του «Ισλαμικού Κράτους» είναι αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε προπαγανδιστικές-ενημερωτικές μέθοδοι. Από την αρχή το «Ισλαμικό Κράτος» εκμεταλλεύτηκε τις δυνάμεις όλων των μέσων επικοινωνίας, συμβατικών και νέων (κοινωνικά  δίκτυα και Ιντερνετ), για να προωθήσει το μήνυμά του.

Στο παράδοξο  της τέλειας χρήσης  των πλέον  προωθημένων τεχνικών  μέσων επικοινωνίας για την προώθηση  αναχρονιστικών σκοπών επανεμφανίζεται στην πλέον  καθαρή  του μορφή  το παράδοξο του αντιδραστικού  μοντερνισμού  που έχουμε επισημάνει. Το δίκτυο μέσων του «Ισλαμικού Κράτους» περιλαμβάνει  τόσο ένα τηλεοπτικό δίκτυο απεύθυνσης στις βασικές διεθνείς  γλώσσες όσο και ραδιόφωνο  και έντυπα. Ταυτόχρονα, η χρήση των κοινωνικών δικτύων, με προεξάρχον το Twitter,  είναι υποδειγματική. Κι όλα αυτά σε ένα καλοδουλεμένο  αισθητικό πλαίσιο, που ανακαλεί στη συνείδηση του μέσου Δυτικού λήπτη εύληπτα περιβάλλοντα. Καθόλου τυχαίο έτσι που το «Ισλαμικό Κράτος» υπέθαλψε  μέγα μέρος της δυτικής, αντισυστημικής  ριζοσπαστικοποίησης.

Με εθνικό μότο το «Παραμονή και επέκταση», το «Ισλαμικό Κράτος» συνοψίζει σε αυτές τις δύο λέξεις ένα βασικό γνώρισμα κάθε οργάνωσης που στοχεύει στην επιβίωση σε βάθος χρόνου: τη δημιουργία μιας ενιαίας και οργανωμένης εσωτερικής επικράτειας και την εξαγωγή  αυτού του μοντέλου στους άλλους. Πρόκειται για μια γνωστή διεργασία, που συνόδευσε τα νεωτερικά κράτη επί μακρόν στην ιστορική τους πορεία. Από αυτή τη διαδικασία της ορμητικής και βίαιης κρατικογένεσης μέλλει ακόμα να δούμε τις απώτερες συνέπειες.

Ο ανεμιστήρας του ιμάμη

«Αν θέλετε όσα έχει υποσχεθεί  ο Αλλάχ, κηρύξτε τζιχάντ για χάρη του, ξεσηκώστε τους πιστούς και αντισταθείτε παρά τις δυσκολίες. Αν μόνο ξέρατε τι ανταμοιβή, τι τιμή, τι εξύψωση  και δόξα υπάρχει στην τζιχάντ στην επίγεια και τη μετά θάνατον ζωή, κανείς από εσάς δεν θα απείχε απ’ την κήρυξη  της τζιχάντ. Γιατί η τζιχάντ είναι το έργο που ο Αλλάχ διέταξε και το κατέστησε έντιμο• δεν υπάρχει ντροπή στην τζιχάντ. Αφιερώσατε εαυτόν στον Αλλάχ και στον προφήτη του. Κηρύξτε τζιχάντ με τον πλούτο και τους εαυτούς σας για χάρη του Αλλάχ. Είναι προς όφελός σας, να ξέρετε. Ω, Αλλάχ, δώσε δύναμη στο ισλάμ και τους μουσουλμάνους, εξευτέλισε τον πολυθεϊσμό  και τους πολυθεϊστές και υποστήριξε τους υπηρέτες σου, τους μονοθεϊστές  μουτζαχεντίν,  σε όλον τον κόσμο».

Με αυτά τα λόγια, τον Ιούλιο του 2014, από  περίοπτη  θέση μέσα στο Μεγάλο Τζαμί Αλ-Νουρί στη Μοσούλη, ο Αμπού Μπακρ Αλ Μπαγκντάντι  ανακοίνωσε τη δημιουργία του χαλιφάτου  του «Ισλαμικού Κράτους». Αυτή παραμένει  μέχρι σήμερα η μόνη  δημόσια  εμφάνιση  του μυστικοπαθούς ηγέτη  του ISIS την τελευταία τριετία, απ’ όταν ο στρατός του δηλαδή  άρχισε να προελαύνει στα εδάφη της Συρίας και του Ιράκ και οι «μοναχικοί λύκοι» μιμητές του να επιδίδονται σε πολύνεκρες επιθέσεις σε Ευρώπη  και Μέση Ανατολή.

Τα δύο  σύμβολα  αυτής  της  γενέθλιας στιγμής του «Ισλαμικού Κράτους», ωστόσο, δεν περνούν και τις καλύτερες ημέρες τους. Το Μεγάλο Τζαμί Αλ-Νουρί πρόσφατα ανακαταλήφθηκε από τις δυνάμεις του ιρακινού Στρατού, ενώ μόλις λίγες ημέρες πριν η συριακή τηλεόραση μετέδιδε την είδηση ότι ο Αλ Μπαγκντάντι  σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια αεροπορικής επιδρομής του συριακού Στρατού στη Ράκα. Πολλές φορές νωρίτερα, τα ρεπορτάζ ήθελαν τον κρυπτόμενο  ηγέτη του «Ισλαμικού Κράτους» να έχει δολοφονηθεί, χωρίς όμως να έχουν κάποια βάση.

Ελάχιστα είναι γνωστά για το πιο «δημόσιο» πρόσωπο  του ISIS. Ο Ιμπραήμ  Αουάντ Αλ Ιμπραήμ  Αλ Μπράντι, το πραγματικό του όνομα, σύμφωνα με έρευνα της βρετανικής  «Telegraph», γεννήθηκε το 1971 στο Ιράκ. Έλαβε θρησκευτική εκπαίδευση  χωρίς να επιδεικνύει ιδιαίτερη λάμψη ή κοινωνικότητα, όντας ντροπαλός και μυστικοπαθής. Το μοναδικό ταλέντο του φάνηκε  να εκδηλώνεται στο ποδόσφαιρο. Μετά το πέρας των σπουδών του στα ιερά κείμενα του Ισλάμ –σε επίπεδο  διδακτορικού, σύμφωνα  με την έρευνα των Δυτικών υπηρεσιών–, έγινε ιμάμης σε ένα μικρό τζαμί στη Βαγδάτη. Η εισβολή των αμερικανικών δυνάμεων θεωρείται πως οδήγησε στη ριζοσπαστικοποίησή του και στη συμμετοχή  του σε παραστρατιωτικές οργανώσεις. Το 2004 συνελήφθη από τους Αμερικανούς και στάλθηκε στη φυλακή του Αμπου Γκράιμπ μέχρι το τέλος της χρονιάς. Βγαίνοντας  από εκεί, εντάχθηκε στις τάξεις του ιρακινού παραρτήματος της «Αλ Κάιντα» ως υψηλόβαθμο στέλεχος, με αποτέλεσμα να γίνει αρχηγός του το 2010. Επί Αλ Μπαγκντάντι,  οι δράσεις της ιρακινής «Αλ Κάιντα» ή, όπως έμεινε περισσότερο γνωστή, του «Ισλαμικού Κράτους» του Ιράκ, πλήθαιναν και σκλήραιναν. Ο Αλ Μπαγκντάντι  μπήκε στο στόχαστρο των αμερικανικών Αρχών, οι οποίες ανακοίνωσαν τη σύλληψή του το 2012, αν και αποδείχθηκε ότι είχαν πιάσει έναν υπαρχηγό του. Από την ίδρυση του χαλιφάτου μέχρι σήμερα, ο Αλ Μπαγκντάντι έχει καταγραφεί μόνο κατά την ιδρυτική του διακήρυξη στη Μοσούλη.

Παρότι έχει έρθει σε ρήξη με την «Αλ Κάιντα», πριν από τη γένεση του ISIS, από το 2015 και μετά οι πρακτικές τους αρχίζουν να μοιάζουν όλο και περισσότερο. Ο Αλ Μπαγκντάντι διατάζει να σταματήσει η δημοσίευση των βίντεο με τους αποκεφαλισμούς αιχμαλώτων, ενώ αρχίζουν οι επιθέσεις των αυτοστρατολογούμενων «μοναχικών λύκων» σε ξένα εδάφη. Το θέαμα αντικαθίσταται από τη στρατηγική.

Το πρόσωπό του σταματάει να παίζει κάποιον ρόλο στο αφήγημα του «ΙΚ», καθώς η τζιχάντ που διεξάγει φαίνεται πιο απειλητική όντας ιογενής και όχι προσωποκεντρική. Άλλωστε, το θέαμα αποκαλύπτει ατέλειες. Από το ντροπαλό του παρελθόν μέχρι τον πλαστικό, φτηνό  ανεμιστήρα που η παραγωγή του βίντεο από το τζαμί της Μοσούλης το 2014 σφήνωσε ανάμεσα σε δύο κολώνες για να δροσίζει τον Αλ Μπαγκντάντι,  υπονομεύοντας το μυσταγωγικό στοιχείο της εικόνας.